Dorota Karaś, Marek Sterlingow, Walentynowicz. Anna szuka raju

SzlagaAnnaProletariuszka2004
Michał Szlaga, Anna Proletariuszka, 2004, Muzeum Narodowe w Gdańsku, źródło: http://szlaga.blogspot.com

1.

Trudno jest pisać o biografii, jeśli się parę dni wcześniej zacytowało zdanie: Biografia obiektywna nie jest możliwa. Możliwe jest tylko zbieranie i zderzanie wersji zdarzeń. Niemniej już same tytuły sugerują odmienność spojrzenia. W poprzedniej książce to autorka poszukiwała Ireny Szelburg (bardziej mówiła więc o zbieraniu i zderzaniu), tutaj autorzy pozostają gdzieś w tle, to bohaterka szuka raju (liczą się zdarzenia, nie samo ich zbieranie).

2.

O Walentynowicz przedtem napisał już Cenckiewicz, funkcjonariusz partii na odcinku historii. Nie należy mylić tego zawodu z historykiem. W „Roku 1984” dość dogłębnie scharakteryzowano pracę Cenckiewicza i jemu podobnych:

Według partyjnej argumentacji, przeszłe wydarzenia nie istnieją obiektywnie, a tylko w formie zapisów i wspomnień. Przeszłość jest więc tym, co do czego zapisy i pamięć ludzka są zgodne. Skoro w rękach Partii znajdują się i wszelkie archiwa, i władza nad umysłami członków, przeszłość wygląda tak, jak życzy sobie Partia.

Dla partii (i Cenckiewicza) Anna Walentynowicz jest jedyną bohaterką sierpnia 1980 roku, jej antagonista, Lech Wałęsa jest zdrajcą. Pisze więc funkcjonariusz na odcinku historii dwie książki: hagiografię (o Annie) i paszkwil (o Lechu).

Dogmat historyczny partii wywodzi się ze „Złotej legendy” Jakuba de Voragine. Dobro i zło są przypisane danej osobie od urodzenia. Prawda podporządkowana jest partii. Nikt  nie zmienia się za życia: można urodzić się bohaterem albo zdrajcą. To, co w życiorysie nie pasuje należy odpowiednio zmienić lub usunąć.

Podpisywane jako naukowe powstają książki czysto ideologiczne. Zmiana panteonu bohaterów i umieszczenie w nich patronów partii dokonywana jest systematycznie i skrupulatnie. Biografie takie jak „Walentynowicz. Anna szuka raju” nie mają prawa bytu dla instytutów pełnych Cenckiewiczów.

Coście, …., uczynili z tą przeszłością?

3.

Książka Doroty Karaś i Marka Sterlingowa jest pracą rzetelną i popartą dowodami, wersje zdarzeń są ze sobą konfrontowane. Nie ma tu prostackiego zacietrzewienia partyjnych funkcjonariuszy – z życiorysu Anny Walentynowicz tworzy się wciągająca opowieść o narodzinach i klęsce „Solidarności”. Zadaniem jej autorów nie jest ani wybielanie, ani oczernianie.

To inna perspektywa: herstoria. Patrzymy na Annę Walentynowicz nie jako na bohaterkę narodową, ale jako na kobietę w świecie zdominowanym przez mężczyzn, w świecie, gdzie kobiety są wykorzystywane i upokarzane a ich rola umniejszana.

Ten świat ma wiele odsłon: obleśne łapska opiekuna, które usiłują się dobrać do nastoletniej Ani; delikatne dłonie Wajdy, wymontowujące z „Człowieka z żelaza” sceny z Anną Walentynowicz; wreszcie chełpliwa pyszałkowatość Wałęsy. Anna nie chce być ofiarą.

Z tej perspektywy zupełnie inaczej wygląda konflikt z Wałęsą: nie dotyczy on ubeckich kwitów, ale poczucia poniżenia przez mężczyznę, z którym walczyła ramię w ramię, a który, po zwycięstwie, całą chwałę przypisał wyłącznie sobie.

Ten bunt przeciwko męskiemu porządkowi świata przewija się przez całą biografię, natomiast skupia się i kumuluje w Wałęsie. To w jaki sposób tę jej niechęć, a przy okazji i ją samą, wykorzystywała najpierw służba bezpieczeństwa, potem rozliczni przeciwnicy przywódcy „Solidarności”, a w końcu – władająca historią partia, to zupełnie inna his-, a nie herstoria.

Koniec końców Anna staje się jednak ofiarą. Ginie w męskiej rozgrywce o władzę, w locie zaplanowanym przez pewnego intryganta, którego brat-bliźniak wielokrotnie jej pomagał.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s