Wilhelm Reich, Psychologia mas wobec faszyzmu

WL4029_1200x723_acf_cropped
Ćwiczenia członkiń Bund Deutscher Mädel, dziewczęcej sekcji Hitlerjugend, lata 30. XX wieku, źródło: https://www.theholocaustexplained.org. Hasłem Związku było „Bądź prawdziwa, bądź czysta, bądź niemiecka”

1.

Czytanie o odradzającym się faszyzmie akurat u Wilhelma Reicha może wydawać się nieco ekscentryczne. Jeśli spojrzy się w prawicowy internet, Reich przedstawiany bywa jako wcielenie zła i zepsucia, ktoś gorszy od samego Sorosa. Dla racjonalisty Reich ze swoimi orgonami i biopatiami jawić się może jako szarlatan, a nie godny zaufania naukowiec. Trudno przebrnąć także przez jego rozważania o systemie radzieckim, który w wersji leninowskiej jest mu dość bliski. Niemniej kilka jego stwierdzeń wartych jest głębszej analizy. Im bardziej się im przyglądam, tym dokładniej zauważam, że ostatnie miesiące weryfikują ich prawdziwość.

Kiedy ubrani w garnitury maszerują główną ulicą stolicy młodzi chłopcy, krzycząc nienawistne hasła wobec gejów i lesbijek, a sekunduje im policja, nie sposób nie zauważyć, że chodzi o tłumienie własnej seksualności. Że z tej impotencji orgazmicznej – jak sugeruje Reich – rodzi się faszyzm.

Dlatego też Reich wydaje się niezbędny dla zrozumienia tego, co dzieje się obecnie w Polsce. Mentalność faszystowska jest mentalnością ujarzmionego, uzależnionego od autorytetu i jednocześnie buntowniczego „małego człowieka” (s. 15) – na samym wstępie zauważa Reich, przy czym w jego rozumieniu faszyzm jest pojęciem uniwersalnym, nie można go więc ograniczać do Niemiec czy Włoch. Każdy może stać się faszystą, jeśli wydobędzie się z niego pokłady irracjonalizmu.

2.

Upieram się, że trwający od ponad roku i nasilający się ostatnio atak na osoby nieheteronormatywne, ma charakter zastępczy. Tym, na kogo chętniej polowałoby polskie społeczeństwo, ci młodzi w garniturach, ci krzykliwi ministrowie, są Żydzi. Obecna nagonka powtarza te same schematy, co choćby wydarzenia z sześćdziesiątego ósmego roku. Musi jedynie kimś innym zastąpić Żyda. Tęczowa flaga jest substytutem gwiazdy Dawida: tylko nienawiść jest taka samo szczera.

Ciarki na plecach powoduje czytanie u Reicha cytatów z prac ideologów nazizmu z lat trzydziestych. Ciarki, bo dobrze znam te sformułowania. Zaraza, ochrona rodziny, postępujący atak na dzieci i młodzież, nigdzie żona i matka nie ma takiego znaczenia: to wszystko znowu słyszymy z ambon, przemówień i okrzyków na marszach.

Nie można zaprzeczyć, że to ten sam język, ten sam sposób wywyższania jednych i odczłowieczania drugich. Syfilis, który toczył naród niemiecki z uwagi na mieszanie się krwi – jak opowiadał Führer – zamienia się dziś w deprawację narodu rzekomą nagością uczestników parady równości. Ratunek jest ten sam: skupić się wokół rządzącej partii i walczyć.

3.

Nie potrzeba lektury „Psychologii mas”, żeby dostrzec, że najbardziej zagrożona jest nasza czystość. To na nią czyhają Żydzi i geje, to jej bronimy równym krokiem i eleganckim garniturem, który potem zmienia się w brunatny mundur. To czystości zagraża zaraza.

Pojęcie czystości wdrukowano nam w dzieciństwie mniej lub bardziej, jeśli nie przez rodziców, to przez czerwone książeczki do nabożeństwa autorstwa księdza Tymoteusza (tego samego, który jako biskup Zawitkowski wzywa dziś do pogromów:  Daj nam, Matko Boska, takiego kapłana, ale z wiarą księdza Skorupki, a stanie się „Cud nad Wisłą” i ustanie już nie czerwona, ale tęczowa pandemia). Nieczystość myśli, nieczystość czynów, nieczystość słów, czy nie grzeszyłeś, opowiedz księdzu?

Dla Reicha to przełożenie czystości seksualnej na czystość rasową wydaje się oczywiste. Pisze: kształtowanie struktury autorytarnej w człowieku następuje (…) przez zakotwiczenie zahamowania i lęku seksualnego (s. 50). Walka o czystość w znaczeniu narodowym staje się tym ważniejsza, gdy nad czystością seksualną nie daje się zapanować (jak choćby w wypadku cudzołożnych świętoszkowatych polityków, czy skrywających systemowo seksualną przemoc katolickich hierarchów. Poczytajcie zresztą albo lepiej nie, wypisy z książek prawicowych grafomanów, ociekających obleśną erotyką rodem z kaset VHS).

To dlatego tak zawzięcie trzeba bronić rodziny w tej wersji autorytarnej i patriarchalnej, dlatego konwencja stambulska to zło. Znów Reich: rodzina jest fabryką stosownej struktury i ideologii (s. 49).

(Na marginesie: raz na zawsze uodparnia mnie Reich na twierdzenia o tym, że wychowanie demokratyczne nie buduje właściwego szacunku do autorytetów. Nic gorszego niż szacunek. To grzeczne dzieci maszerowały później w równych szeregach, czy to sztafet bezpieczeństwa czy wojowników Boga).

4.

Kiedy szukasz genealogii pojęcia takiego jak seksualizacja dzieci (który polityk albo ksiądz nie daruje sobie, żeby o niej wspomnieć, zwłaszcza atakując społeczność LGBT?), trafiasz na ekonomię seksualną Reicha.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku tezy Reicha znalazły swoje odzwierciedlenie w kontrkulturze. Wolność od opresji, w tym opresji seksualnej, od najwcześniejszego dzieciństwa miała – co wiemy już z powyższych akapitów – stać się szczepionką na wszelkie autorytaryzmy. To ekonomia seksualna stała za eksperymentami wychowawczymi Cohn-Bendita czy albumem „Pokaż mi” Willa McBride’a. Idea autora „Psychologii mas” okazała się jednak nie do zrealizowania: reakcja zrelatywizowała wszystko, zrównując próbę ucieczki od systemu z tegoż systemu nadużyciami. Miejscami Reicha czyta się więc jak książkę z indeksu.

5.

Na koniec warto przypomnieć zwłaszcza tym, którzy cały czas sądzą, że faszyzm to jakieś histerie. My żyjemy przecież normalnie, pełne półki, internet – całe szczęście – działa.

Oglądanie filmów, chodzenie do teatru, czytanie książek, uprawianie sportu, czyszczenie zębów i chodzenie do szkół to wprawdzie ważne czynności, nie stanowią one jednak kryterium odróżnienia państwa totalitarnego od społeczeństwa prawdziwie demokratycznego (s. 208-209).

(tłum. Ewa Drzazgowska, Magdalena Abraham-Diefenbach)

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s