Wojciech Nowicki, Tuż obok, Czarne 2018

Valley_of_the_Shadow_of_Death_400x400
(Roger Fenton, Dolina cienia śmierci, 1854, źródło; wikimedia.org. Jak pokazuje książka Nowickiego istnieją dwie wersje tego zdjęcia – przywołane w książce „oszukuje”: autor na drodze wiodącej przez pole bitwy poukładał kule armatnie).

Po pierwszym rozdziale, może wydawać się, że to książka o wojnie. O rzeczywistości tak okaleczonej jak twarze żołnierzy sprzed stu lat, tej skrywanej armii koszmarnie poranionych szrapnelami, tych, których nikt nie fetował jako weteranów, poukrywanych w sekretnych sanatoriach bez luster. Nowicki jednak nie epatuje przerażeniem, nie wprowadza zbyt wielu zdjęć z archiwów lazaretów.

Właściwie w tej książce jest wszystko tylko nie wojna. Na tym polega – zdaje się mówić autor – kłamstwo fotografii: może ona tak umiejętność wyjąć obrazy, że tylko z tła domyślamy się, że właśnie oglądamy epokę Verdun i Gorlic.

Tematem „Tuż obok” nie jest bowiem wojna, ale spoglądanie. Spoglądanie na innego z wyższością i pogardą, co jest o tyle nieprzyjemne, że fotografowie spoglądają na naszych przodków. Kolekcja z krakowskiego muzeum etnograficznego to dokumentacja podjętej w 1916 roku niemieckiej wyprawy krajoznawczej na dziki Wschód: miejsce, które my nazywamy własną ojczyzną.

Niewiele się ta wyprawa – przynajmniej w warstwie dokumentacyjnej, to jest na zdjęciach – różni od ekspedycji podejmowanych, dajmy na to, na Archipelag Bismarcka. A kiedy sto lat później to my patrzymy na innych – czy z bliskiego nam Wschodu czy z dalekiego Południa – z tym samym poczuciem, że jesteśmy lepsi, warto pamiętać, że ironia to drugie imię historii.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s